Chăm sóc tóc tại nhà: 18 nguyên tắc cơ bản giúp tóc khỏe mà không cần ra salon

Nhiều người chi khá nhiều tiền cho liệu trình phục hồi ở salon nhưng tóc lại xơ rối trở lại chỉ sau một hai tháng. Lý do không nằm ở tay nghề thợ, mà ở chỗ liệu trình salon được thiết kế để tóc đủ khỏe cho việc tạo kiểu ngay lúc đó, chứ không phải để duy trì lâu dài. Thứ quyết định mái tóc bạn sau sáu tháng là những gì bạn làm mỗi ngày ở nhà. Bài viết này tổng hợp 18 nguyên tắc chăm sóc tóc tại nhà, chia thành 4 nhóm để bạn biết nên bắt đầu từ đâu.

Điểm nhấn nhanh:

• Bước đầu tiên: Xác định chất tóc của bạn. Chọn sản phẩm trước khi biết mình thuộc loại tóc nào là lý do phổ biến nhất khiến tiền bỏ ra không có kết quả.
• Ưu tiên cao nhất: Nhóm thao tác cơ học, gồm cách chải, cách lau và cách buộc tóc. Đây là nhóm không tốn tiền nhưng cho khác biệt nhanh nhất.
• Điều cần kiên nhẫn: Tóc mọc khoảng 1cm mỗi tháng, nên mọi thay đổi từ bên trong cần ít nhất 3 tháng mới thấy rõ ở phần tóc mới.

Vì sao chăm sóc tại nhà quan trọng hơn liệu trình salon

Liệu trình salon giải quyết phần ngọn trong một buổi; chăm sóc tại nhà quyết định chất lượng phần tóc mọc ra trong nhiều tháng tới. Hai việc này không thay thế được cho nhau.

Dịch vụ ở salon hiện nay mạnh nhất ở mảng tạo kiểu, uốn và nhuộm. Phần phục hồi đi kèm thường mang tính cấp tốc, đủ để tóc trông mượt và đủ khỏe để chịu được hóa chất ngay tại thời điểm đó. Hiệu quả này bám trên bề mặt sợi tóc và trôi dần sau vài lần gội.

Điều đó không có nghĩa là salon vô ích. Nó có nghĩa là bạn không nên kỳ vọng một buổi hấp dầu thay thế được cho thói quen hằng ngày. Sợi tóc là mô chết, không tự phục hồi được, nên mọi thứ bạn làm chỉ có hai mục đích: giữ cho phần tóc đã mọc không bị hỏng thêm, và tạo điều kiện để phần tóc mới mọc ra khỏe hơn.

Mái tóc dài ngang vai chứa những sợi đã sống trên đầu hai tới ba năm và đi qua vài trăm lần gội. Tóc thường sẽ không hỏng vì một lần bạn có lỡ sấy quá nóng, mà bởi vì hàng trăm lần lặp lại một thao tác nhỏ. Do đó, hiệu quả chăm sóc tóc cũng sẽ không đến từ một lần làm tóc tại salon, mà thường sẽ từ việc chăm sóc hàng ngày đều đặn.

Đầu tiên, hãy xác định chất tóc của bạn

Người Việt Nam thường thuộc một trong ba nhóm chất tóc: tóc thường, tóc tơ và tóc rễ tre. Mỗi loại tóc sẽ cần đến một loại sản phẩm khác nhau, dùng nhầm sản phẩm thường sẽ gây hại nhiều hơn so với việc bạn chưa dùng gì cả.

Ngoài việc phân loại theo tình trạng da đầu là tóc dầu, tóc khô hay tóc hỗn hợp, bạn nên biết mình thuộc chất tóc nào:

• Tóc thường: Sợi tóc to vừa phải, có nhân tóc, mật độ nang tóc phủ đều trên da đầu. Đây là nhóm dễ chăm nhất và hợp với hầu hết sản phẩm phổ thông.
• Tóc tơ: Sợi tóc mỏng, mật độ nang tóc cao nhưng sợi yếu bẩm sinh, dễ gãy rụng. Nhóm này cần sản phẩm nhẹ, tránh mọi thứ có kết cấu đặc vì rất dễ bị nặng tóc và bết chân tóc.
• Tóc rễ tre: Sợi tóc to, cứng và đen, mật độ nang tóc vừa phải hoặc ít, tóc khó rụng nhưng luôn khô. Nhóm này cần dưỡng ẩm mạnh và chịu được sản phẩm giàu dinh dưỡng. Xem chi tiết ở bài tóc rễ tre .

Cách kiểm tra nhanh: lấy một sợi tóc rụng và cuốn quanh ngón tay. Cảm nhận rõ như cuốn sợi chỉ là tóc rễ tre; gần như không cảm thấy gì là tóc tơ.

Bài kiểm tra thứ hai chỉ mất vài ngày và cho bạn biết da đầu mình thuộc loại nào. Hãy gội đầu như bình thường, không bôi dầu xả ở chân tóc, rồi theo dõi xem sau bao lâu chân tóc bắt đầu bết. Nếu bết trong vòng 24 giờ, bạn có da đầu dầu. Nếu phải sau 48 đến 72 giờ, đó là da đầu thường. Còn nếu quá ba ngày mà chân tóc vẫn khô ráp, bạn thuộc nhóm da đầu khô. Kết quả này quyết định tần suất gội của bạn ở nguyên tắc 1.

18 nguyên tắc chăm sóc tóc tại nhà

Nhóm 1: Làm sạch

Da đầu là môi trường để tóc mọc. Bã nhờn và tế bào chết tích tụ gây bít nang tóc, và đây là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới rụng tóc mà nhiều người bỏ qua vì chỉ tập trung chăm phần thân tóc.

Bước 1: Gội đầu đều đặn. Nhiều người ở nhà cả tuần và bỏ gội vì nghĩ tóc không bẩn. Nhưng da đầu vẫn tiết bã nhờn và bong tế bào chết bất kể bạn có ra ngoài hay không. Hiệp hội Da liễu Hoa Kỳ khuyên gội theo mức tiết dầu thực tế chứ không theo một con số cố định: da đầu dầu có thể cần gội hằng ngày, còn tóc khô, xoăn hoặc dày thì gội thưa hơn nhiều. Với phần lớn người Việt, 2 đến 3 ngày một lần là điểm bắt đầu hợp lý, sau đó điều chỉnh theo kết quả bài kiểm tra độ bết ở trên. Quy trình đầy đủ có ở bài gội đầu đúng cách .

Bước 2: Tẩy tế bào chết cho da đầu. Đây là bước hầu hết mọi người bỏ qua, dù chăm da mặt rất kỹ. Khoảng 2 đến 4 tuần một lần là đủ, dùng sản phẩm chuyên dụng cho da đầu hoặc nguyên liệu dịu nhẹ như bã cà phê và muối hạt mịn. Bước này có ích rõ nhất với người có vảy dày hoặc hay dùng sản phẩm tạo kiểu; nếu da đầu bạn bình thường thì một lần gội sạch tử tế đã xử lý được phần lớn việc này.

Bước 3: Không dùng nước nóng. Nước nóng làm mở lớp biểu bì tócĐịnh nghĩalớp vảy ngoài cùng bao quanh sợi tóc, quyết định độ bóng và khả năng giữ ẩm và cuốn trôi cả dầu tự nhiên lẫn dưỡng chất bên trong sợi tóc. Dùng nước ấm vừa để gội và xả lại bằng nước mát ở lần cuối. Đây là thay đổi không tốn đồng nào và làm được ngay từ lần gội tối nay.

Bước 4: Massage da đầu khi gội. Đa số chỉ gãi ở chỗ ngứa rồi xả luôn. Hãy dành thêm một hai phút massage từ vùng thái dương lên đỉnh đầu rồi xuống gáy. Nghiên cứu hay được nhắc tới nhất là của nhóm Koyama tại Nhật: 9 nam giới massage 4 phút mỗi ngày trong 24 tuần và sợi tóc dày lên nhẹ. Chín người là mẫu rất nhỏ nên đừng coi đây là cách chữa rụng tóc; nhưng massage miễn phí, dễ chịu và không có rủi ro gì, nên cứ làm.

Nhóm 2: Dưỡng

Càng xa da đầu, sợi tóc càng ít được bảo vệ. Vì vậy nguyên tắc chung là dưỡng nhiều ở ngọn, dưỡng vừa ở thân, và gần như không bôi gì lên da đầu ngoài sản phẩm chuyên dụng.

Bước 5: Ủ tóc mỗi tuần một lần. Bạn không cần ra salon để ủ tóc. Nguyên liệu trong bếp như bơ, chuối, mật ong hay dầu ô liu đều dùng được. Chi tiết công thức có ở bài mặt nạ tóc .

Bước 6: Chăm phần đuôi tóc kỹ nhất. Phần đuôi là phần già nhất, xa da đầu nhất và nhận được ít dầu tự nhiên nhất, nên luôn khô và xơ trước tiên. Dùng dầu dưỡng đặc như dầu dừa hoặc dầu macca cho riêng phần này. Cũng vì lý do đó, đừng bỏ dầu xả để tóc bớt bết: việc cần sửa là vị trí bôi, tức là chỉ bôi ở thân và ngọn, tránh hẳn da đầu.

Bước 7: Dùng thật ít dầu dưỡng. Kết cấu các loại dầu này rất cô đặc. Với mái tóc dày, tối đa 3 giọt mỗi ngày là đủ. Quan trọng hơn: tuyệt đối không bôi lên sát gốc tóc và da đầu, vì đây là nguyên nhân gây bít nang tóc.

Bước 8: Dưỡng thân tóc khi chải. Có thể kết hợp tinh dầu bưởi, dầu hạt nho hoặc hương thảo khi chải để vừa gỡ rối vừa dưỡng. Lợi ích chắc chắn nhất ở đây là giảm ma sát lúc chải, chứ không phải tác dụng riêng của loại tinh dầu bạn chọn.

Bước 9: Dưỡng trước khi đi ngủ. Massage nhẹ da đầu, chải mượt tóc rồi tết lỏng trước khi ngủ. Tóc để xõa khi ngủ bị rối và ma sát với gối suốt đêm, và bạn sẽ phải gỡ rối mạnh tay vào sáng hôm sau.

Nhóm 3: Thao tác cơ học

Đây là nhóm cho kết quả nhanh nhất và không tốn tiền. Phần lớn tóc gãy hằng ngày không đến từ thiếu dưỡng chất mà đến từ lực kéo và ma sát trong lúc chải, lau và buộc tóc.

Bước 10: Chải từ ngọn lên gốc. Gỡ mượt phần đuôi trước, rồi mới dần lên thân và chân tóc. Chải thẳng một mạch từ đỉnh đầu xuống sẽ dồn mọi nút rối về phía ngọn và kéo đứt tóc tại đúng chỗ yếu nhất.

Bước 11: Dùng đúng loại lược. Lược răng thưa cho tóc ướt, lược bản to có đầu bo tròn cho tóc khô. Lược răng mau bằng nhựa cứng dùng trên tóc ướt là thứ gây gãy tóc nhiều nhất, vì sợi tóc ướt trương nước và mất độ đàn hồi nên yếu hơn hẳn lúc khô.

Bước 12: Lau tóc bằng khăn mềm, không chà xát. Tóc ướt yếu hơn tóc khô đáng kể. Chỉ thấm nhẹ, không vò, không quấn xoắn để vắt nước. Khăn microfiber hoặc áo cotton cũ tốt hơn khăn bông thô.

Bước 13: Sấy đúng cách, đừng để tóc khô tự nhiên hoàn toàn. Đây là chỗ nhiều hướng dẫn tại nhà đang khuyên ngược. Nhóm Lee tại Hàn Quốc so sánh năm cách làm khô trên cùng một loại lọn tóc, lặp lại 30 lần: để khô tự nhiên, và sấy ở các khoảng cách 15cm, 10cm, 5cm. Bề mặt sợi tóc đúng là hỏng nhiều hơn khi nhiệt độ tăng; nhưng phức hợp màng tế bàoĐịnh nghĩalớp chất gắn kết giữ các tế bào của sợi tóc dính vào nhau; hỏng lớp này thì sợi tóc tách lớp và chẻ lại chỉ bị tổn thương ở nhóm để khô tự nhiên, vì sợi tóc ngâm nước quá lâu. Cách làm đúng: thấm bớt nước bằng khăn mềm, rồi sấy ở khoảng cách một gang tay với nhiệt độ trung bình và di chuyển máy liên tục, đừng dừng tại một điểm và cũng đừng để tóc ướt sũng cả tiếng vì nghĩ như vậy là dịu nhẹ hơn.

Bước 14: Dùng vỏ gối lụa hoặc satin. Ma sát giữa tóc và vỏ gối cotton suốt đêm làm dựng lớp biểu bì và gây gãy tóc. Đây là thay đổi tốn ít công nhất trong toàn bộ danh sách.

Nhóm 4: Bảo vệ

Nhóm này không cải thiện tóc mà ngăn tóc hỏng thêm. Với người đang rụng tóc, đây thường là nhóm cho kết quả rõ nhất vì nó cắt bỏ nguyên nhân thay vì bù đắp hậu quả.

Bước 15: Tỉa đuôi tóc định kỳ. Cắt 1 đến 2cm mỗi 1 đến 2 tháng để loại bỏ phần chẻ ngọn trước khi vết chẻ lan ngược lên thân tóc. Cần nói rõ để tránh hiểu nhầm rất phổ biến: tỉa tóc không làm tóc mọc nhanh hơn, vì tóc mọc từ nang dưới da đầu chứ không phải từ đầu kia của sợi. Việc tỉa chỉ giữ cho phần đã mọc không mất dần vì gãy ngọn.

Bước 16: Không buộc tóc quá chặt. Buộc chặt kéo căng sợi tóc tại chân, làm nang tóc bị tổn thương kéo dài và dẫn tới rụng tóc do lực kéo. Bài tổng quan của Billero và Miteva mô tả rõ diễn biến: giai đoạn đầu nang tóc còn hồi phục được nếu ngừng tạo lực, nhưng nếu lực kéo kéo dài nhiều năm thì nang tóc bị thay bằng mô sẹo và tóc không mọc lại nữa. Dấu hiệu sớm là đau râm ran ở chân tóc vào cuối ngày và đường chân tóc lùi dần ở hai bên trán. Ở nhà thì nên thả tóc hoặc buộc thật lỏng.

Bước 17: Bảo vệ tóc khỏi nắng. Tia UV và nhiệt độ cao phá hủy keratin, thành phần protein cấu tạo nên sợi tóc. Đội mũ hoặc dùng áo chống nắng có mũ khi ra ngoài, và hạn chế ra đường trong khoảng 11 giờ tới 14 giờ.

Bước 18: Hạn chế uốn nhuộm. Nhuộm tóc về bản chất là phá vỡ lớp biểu bì để đưa màu vào thân tóc, và tổn thương này tích lũy qua từng lần làm, như bài tổng quan về mỹ phẩm tóc của Gavazzoni Dias mô tả. Nếu vẫn muốn nhuộm, hãy giãn khoảng cách giữa các lần và tăng cường dưỡng ẩm trước cũng như sau mỗi lần làm hóa chất.

Sai lầm khi chăm sóc tóc

Bốn điều dưới đây được nhắc đi nhắc lại nhiều tới mức gần như không ai dừng lại hỏi xem chúng có thật không. Chúng không nằm trong 18 nguyên tắc, vì đây là nhóm việc nên bỏ. Bỏ đi, tóc bạn không xấu đi chút nào, mà bạn lấy lại được cả tiền lẫn thời gian cho những việc thật sự có tác dụng.

Chải tóc 100 lần trước khi đi ngủ. Con số 100 nghe rất thuyết phục, và nó đã đi qua vài thế hệ. Nhưng chính Hiệp hội Da liễu Hoa Kỳ xếp thói quen này vào danh sách các hành vi làm hỏng tóc, và gọi thẳng đó là chuyện hoang đường. Mỗi nhát lược là một lần ma sát và một lần kéo chân tóc; chải 100 nhát chỉ đơn giản là làm việc đó 100 lần. Lược chỉ nên chạm vào tóc khi bạn cần gỡ rối hoặc tạo kiểu.

Thải độc cho da đầu. Hai chữ “thải độc” gợi ra hình ảnh những thứ độc hại đang ngấm dưới chân tóc, chờ được rút ra. Thực tế nhạt nhẽo hơn nhiều: cái tích tụ trên da đầu chỉ là bã nhờn, tế bào chết và cặn sản phẩm tạo kiểu. Không có độc tố nào ở đó cả. Nguyên tắc 2 đã xử lý đúng phần cặn này, với chi phí bằng một phần nhỏ của các liệu trình detox.

Cắt tóc cho tóc mọc nhanh và dày hơn. Tóc mọc lên từ nang nằm dưới da đầu. Cắt ở đầu kia của sợi tóc không gửi được tín hiệu nào xuống nang, cũng như cắt móng tay không làm ngón tay dài ra. Tỉa tóc vẫn đáng làm, nhưng vì một lý do khác hẳn, đã nói ở nguyên tắc 15. Còn thứ thật sự quyết định tóc dài nhanh hay chậm thì nằm ở tốc độ mọc của nang tóc và mức độ gãy ở phần ngọn.

Dòng chữ “không sulfate” trên bao bì. SulfateĐịnh nghĩanhóm chất tẩy rửa tạo bọt trong dầu gội, phổ biến nhất là SLS và SLES; chúng làm sạch bã nhờn rất hiệu quả nhưng nếu dùng nồng độ cao trên da đầu nhạy cảm thì có thể gây khô và rát chỉ là chất tạo bọt và làm sạch, không phải chất độc. Với da đầu nhạy cảm hoặc tóc đã qua hóa chất, một công thức dịu hơn có thể dễ chịu hơn thật, nhưng bản thân dòng chữ đó không nói được gì về chất lượng chai dầu gội bạn đang cầm. Thứ đáng nhìn hơn là độ pH, nên gần với da đầu, khoảng 4,5 tới 5,5: nghiên cứu của Gavazzoni Dias và cộng sự cho thấy dầu gội có tính kiềm làm tăng ma sát giữa các sợi tóc và khiến lớp biểu bì dễ hỏng hơn.

Lối sống ảnh hưởng tới tóc nhiều hơn bạn nghĩ

Sợi tóc được tạo ra từ nguyên liệu bạn nạp vào cơ thể. Không có sản phẩm bôi ngoài nào bù được cho việc thiếu ngủ kéo dài và ăn không đủ đạm.

Ngủ đủ và đúng giờ. Thiếu ngủ kéo dài làm tăng hormone căng thẳng và gây rối loạn nội tiết, cả hai đều ảnh hưởng trực tiếp tới chu kỳ mọc tóc. Người trưởng thành nên ngủ 7 đến 8 tiếng và cố gắng đi ngủ trước 23 giờ. Tránh chất kích thích vào buổi tối và hạn chế màn hình trước giờ ngủ.

Quản lý căng thẳng. Căng thẳng cấp tính có thể đẩy hàng loạt nang tóc vào giai đoạn nghỉ cùng lúc, gây rụng tóc lan tỏa sau đó vài tháng. Đây là lý do nhiều người không nối được đợt rụng hiện tại với chuyện đã xảy ra từ mùa trước; phần dưới nói kỹ hơn về mốc thời gian này.

Ăn đủ đạm và vi chất. Sợi tóc gần như toàn bộ là protein, nên chế độ ăn thiếu đạm sẽ thể hiện lên tóc trước khi thể hiện ở nơi khác. Ăn đủ nguồn đạm sạch, rau củ, hoa quả và uống đủ nước là nền tảng.

Khi chăm sóc tại nhà không còn đủ

Chăm sóc tại nhà bảo vệ được sợi tóc và da đầu. Nó không xử lý được nguyên nhân nằm ở nội tiết, dinh dưỡng hay bệnh lý, và cố kéo dài giai đoạn tự xoay xở chỉ làm mất thời gian.

Có một mốc thời gian rất đáng nhớ. Với telogen effluviumĐịnh nghĩatình trạng rụng tóc lan tỏa khi nhiều nang tóc cùng bị đẩy sang giai đoạn nghỉ sau một biến cố, tóc không rụng ngay khi biến cố xảy ra, mà rụng rộ khoảng hai tới ba tháng sau đó. Chính độ trễ này khiến nhiều người không liên hệ được đợt rụng hiện tại với ca phẫu thuật, trận sốt cao, lần sinh con hay giai đoạn căng thẳng đã qua từ mùa trước. Nếu bạn đang rụng nhiều và không hiểu vì sao, hãy thử nhìn lại vài tháng trước đó. Tin tốt là dạng rụng tóc này thường tự hồi phục trong vòng sáu tới chín tháng, khi cơ thể ổn định trở lại.

Một nhóm nguyên nhân nữa nằm ngoài tầm với của mọi thao tác bên ngoài là dinh dưỡng. Bài tổng quan của Guo và Katta cho thấy thiếu sắt, kẽm và một số vi chất khác có liên quan tới rụng tóc, nhưng cũng nhấn mạnh điều ngược lại: bổ sung khi cơ thể không thiếu thì không có lợi ích rõ ràng, và thừa vitamin A hoặc selen lại có thể gây rụng tóc. Nói cách khác, hộp viên uống mọc tóc chỉ có ý nghĩa nếu bạn thật sự thiếu thứ nó chứa, nên đi xét nghiệm trước là lựa chọn hợp lý hơn mua theo quảng cáo.

Những dấu hiệu nên đưa bạn tới bác sĩ da liễu thay vì tới quầy mỹ phẩm:

• Đường ngôi rộng ra hoặc thấy rõ da đầu ở đỉnh đầu, tiến triển trong vài tháng.
• Rụng thành mảng tròn nhẵn, hoặc chân tóc lùi rõ ở hai bên trán.
• Da đầu đỏ, đau, có vảy dày hoặc mụn mủ kéo dài nhiều tuần.
• Rụng tóc kèm mệt mỏi, tăng giảm cân bất thường, kinh nguyệt thất thường.
• Rụng tóc nhiều kéo dài quá sáu tháng mà không tìm được nguyên nhân rõ ràng.

Một lưu ý nữa: rụng tóc và bạc tóc là hai vấn đề khác nhau, thường có nguyên nhân khác nhau và không nên gộp chung khi đi khám. Chủ đề này được nói riêng ở bài tóc bạc sớm .

Câu hỏi thường gặp (FAQs)

Rụng bao nhiêu sợi tóc mỗi ngày là bình thường?

Khoảng 50 đến 100 sợi mỗi ngày là mức bình thường với người trưởng thành, và con số này gồm cả tóc rụng khi gội, khi chải và trong sinh hoạt. Sai lầm phổ biến là đếm lượng tóc của một lần gội rồi hoảng: nếu bạn gội ba ngày một lần thì nắm tóc trong bồn là tổng của ba ngày. Điều đáng lo không phải số sợi mà là xu hướng: tóc thưa dần ở đỉnh đầu, đường ngôi rộng ra, hoặc lượng tóc rụng tăng rõ rệt so với trước. Nếu thấy các dấu hiệu này, nên đi khám da liễu.

Bao lâu thì thấy kết quả khi chăm sóc tóc tại nhà?

Tùy nhóm nguyên tắc. Nhóm thao tác cơ học cho cảm nhận sau 2 đến 4 tuần vì tóc bớt gãy ngay. Nhóm dưỡng cho kết quả sau khoảng 4 đến 6 tuần. Riêng những thay đổi từ bên trong như chế độ ăn và giấc ngủ cần ít nhất 3 tháng, vì tóc chỉ mọc khoảng 1cm mỗi tháng và bạn phải đợi phần tóc mới đủ dài để nhìn thấy.

Có cần dùng hết cả 18 nguyên tắc không?

Không. Nếu chỉ chọn được ba việc, hãy bắt đầu với: hạ nhiệt độ nước khi gội, chải từ ngọn lên gốc, và ngừng buộc tóc chặt. Ba việc này không tốn tiền, làm được ngay, và giải quyết phần lớn lượng tóc gãy hằng ngày. Những nguyên tắc còn lại có thể thêm dần khi đã thành thói quen.

Lời khuyên cho người đang rụng tóc