4 Giai đoạn trong chu kỳ rụng tóc mọi chị em nên biết
Lo lắng vì rụng nhiều tóc? Hiểu rõ chu kỳ rụng tóc sinh học để ngừng lo lắng vô cớ, biết cách theo dõi mật độ tóc và chăm sóc phục hồi hiệu quả từ gốc.
Từ khoá liên quancác giai đoạn của chu kỳ tócrụng bao nhiêu tóc là bình thườngmùa rụng tócrụng tóc sau sinh
Mỗi sợi tóc trên đầu bạn đều đang ở một giai đoạn khác nhau của cùng một vòng lặp: mọc, ngừng mọc, nghỉ, rồi rụng để nhường chỗ cho sợi mới. Vòng lặp đó chạy liên tục suốt đời và không bao giờ đồng bộ giữa các sợi, đó là lý do bạn không bị hói sau mỗi lần gội đầu.
Hiểu được chu kỳ rụng tóc giúp bạn trả lời một câu hỏi rất thực tế: lượng tóc đang rụng của mình là bình thường, hay là dấu hiệu cần đi khám. Cùng đi qua từng giai đoạn một.
4 giai đoạn của chu kỳ rụng tóc:
- Anagen - giai đoạn mọc. Kéo dài 2 tới 7 năm và quyết định độ dài tối đa của tóc bạn. Khoảng 85% tới 90% số sợi tóc trên đầu nằm trong giai đoạn này.
- Catagen - giai đoạn thoái triển. Chỉ 2 tới 3 tuần: tóc ngừng mọc và tách dần khỏi nguồn máu nuôi.
- Telogen - giai đoạn nghỉ. Khoảng 3 tháng, chiếm 10% tới 15% số sợi, trong lúc mầm tóc mới hình thành bên dưới.
- Exogen - giai đoạn rụng. Sợi cũ rời da đầu để nhường chỗ cho sợi mới. Rụng 50 tới 100 sợi mỗi ngày là bình thường.
Những khái niệm cần biết trước
Nang tóc
Nang tóc là cấu trúc hình ống nằm trong hai lớp trên của da, nơi sợi tóc được hình thành rồi mọc ra ngoài bề mặt. Đây cũng là nơi tiếp nhận protein và khoáng chất từ mạng mao mạch dưới da đầu, nên sức khỏe của nang tóc quyết định trực tiếp độ dày và độ chắc của sợi tóc mọc ra.
Viêm nang lông ở da đầu là tình trạng nang tóc bị vi khuẩn hoặc nấm tấn công, biểu hiện bằng các nốt sẩn đỏ, đôi khi có mủ, kèm cảm giác ngứa và đau. Nếu để kéo dài, ổ viêm có thể phá hủy nang tóc và để lại sẹo, và đó là lúc tóc tại vùng đó không mọc lại được nữa.
Tuyến bã nhờn
Tuyến bã nhờn nằm ngay cạnh nang tóc và tiết ra lớp dầu tự nhiên bao quanh chân tóc. Lớp dầu này giữ ẩm cho da đầu và bảo vệ sợi tóc khỏi ma sát.
Mái tóc chỉ thực sự suôn khỏe khi tuyến bã nhờn hoạt động cân bằng. Tiết quá ít thì da đầu khô và tóc dễ gãy; tiết quá nhiều thì bã nhờn tích tụ gây bít tắc lỗ chân lông.
Biểu bì và nhân tóc
Một sợi tóc gồm hai phần chính: biểu bì tóc ở ngoài và nhân tóc, hay tủy tóc, ở trong. Người châu Á thường có phần tủy tóc dày với sắc tố đậm, đó là lý do tóc chúng ta có màu đen, kèm lớp biểu bì tương đối chắc.
Đây cũng là lý do chế độ ăn ảnh hưởng tới tóc chậm hơn bạn tưởng: dinh dưỡng chỉ tác động lên phần tóc sắp mọc ra từ nang, chứ không sửa được sợi tóc đã ra khỏi da đầu.
4 giai đoạn của chu kỳ rụng tóc
Tóc trên da đầu mọc với tốc độ trung bình khoảng 1 cm mỗi tháng, tức tầm 12 tới 15 cm trong một năm. Tốc độ này thay đổi chút ít theo tuổi, theo cơ địa và theo tình trạng dinh dưỡng, nhưng không chênh lệch quá lớn giữa nam và nữ.
Chu kỳ được chia thành bốn giai đoạn nối tiếp nhau:
Giai đoạn phát triển (anagen)
Đây là giai đoạn tóc mọc thật sự, kéo dài lâu nhất và quyết định độ dài tối đa mà tóc bạn có thể đạt tới. Sợi tóc được hình thành từ nhú bì ở đáy nang, nơi mạch máu cung cấp dưỡng chất liên tục.
Với tóc da đầu, giai đoạn anagenĐịnh nghĩagiai đoạn mọc trong chu kỳ tóc, khi tế bào ở nhú bì liên tục phân chia để đẩy sợi tóc dài ra. Với tóc da đầu, anagen kéo dài 2 tới 7 năm và có tới 85% tới 90% số sợi nằm ở giai đoạn này tại mọi thời điểm; độ dài tối đa mà tóc bạn đạt được là do thời lượng anagen quyết định thường kéo dài từ hai tới bảy năm. Phụ nữ có xu hướng ở trong giai đoạn này lâu hơn, và đó là lý do các chị em thường nuôi được tóc dài hơn.
Thời lượng anagen khác nhau rõ rệt giữa các vùng trên cơ thể, và đó là lý do lông tay lông chân không bao giờ dài bằng tóc:
| Vị trí trên cơ thể | Thời lượng giai đoạn anagen |
|---|---|
| Lông nách, lông ngón tay, lông mi | 1 tới 6 tháng |
| Lông chân | 5 tới 7 tháng |
| Tóc da đầu | 2 tới 7 năm |
Giai đoạn thoái triển (catagen)
CatagenĐịnh nghĩagiai đoạn thoái triển, bước chuyển tiếp ngắn giữa lúc tóc đang mọc và lúc nang tóc nghỉ. Nang co lại, sợi tóc ngừng dài ra và tách khỏi nguồn máu nuôi. Chỉ kéo dài 2 tới 3 tuần và chiếm khoảng 5% số sợi tại một thời điểm là giai đoạn chuyển tiếp, thường chỉ chiếm khoảng 5% tổng số sợi tóc tại một thời điểm. Tóc ngừng mọc, phần nang co lại và sợi tóc tách dần khỏi nguồn cung cấp máu.
Giai đoạn này diễn ra nhanh, khoảng hai tới ba tuần.
Giai đoạn nghỉ (telogen)
TelogenĐịnh nghĩagiai đoạn nghỉ của nang tóc, kéo dài khoảng 3 tháng. Sợi tóc cũ vẫn nằm trong nang nhưng đã ngắt kết nối với nguồn dinh dưỡng, trong khi mầm tóc mới hình thành bên dưới. Khoảng 10% tới 15% số sợi ở giai đoạn này; tỉ lệ telogen tăng bất thường chính là cơ chế của các đợt rụng tóc hàng loạt sau sinh hoặc sau cú sốc là giai đoạn nang tóc nghỉ ngơi hoàn toàn. Sợi tóc cũ vẫn nằm trong nang nhưng đã mất kết nối với nguồn dinh dưỡng, trong khi mầm tóc mới bắt đầu hình thành bên dưới. Ước tính có khoảng 10% tới 15% tổng lượng tóc đang ở giai đoạn này.
Telogen kéo dài khoảng ba tháng. Đây là lý do khi bạn nhổ một sợi tóc ở giai đoạn này, đầu chân tóc sẽ có một hạt trắng nhỏ, cứng và khô: sợi đó vốn đã sắp rụng, bạn chỉ khiến nó rụng sớm hơn vài tuần.
Giai đoạn rụng (exogen)
ExogenĐịnh nghĩagiai đoạn rụng, khi sợi tóc đã hết chu kỳ rời hẳn khỏi nang để nhường chỗ cho sợi mới. Thường diễn ra lúc gội hoặc chải đầu. Rụng 50 tới 100 sợi mỗi ngày ở giai đoạn này là hoàn toàn bình thường; một số tài liệu xếp exogen là phần cuối của telogen thay vì tách thành giai đoạn riêng là lúc sợi tóc cũ rời khỏi da đầu, thường được đẩy ra trong lúc gội hoặc chải, và mầm tóc mới bắt đầu vươn lên thế chỗ. Đây chính là giai đoạn mà nhiều người mô tả là “tóc rụng như mưa”.
Rụng từ 50 tới 100 sợi mỗi ngày là hoàn toàn bình thường. Con số này nghe có vẻ nhiều, nhưng nó chỉ là một phần rất nhỏ trong khoảng một triệu nang tóc trên da đầu. Sau đó chu kỳ quay lại giai đoạn anagen với sợi tóc mới, và vòng lặp tiếp tục.
Tóm tắt thời lượng từng giai đoạn
| Giai đoạn | Thời lượng | Tỉ lệ tóc tại một thời điểm |
|---|---|---|
| Phát triển (anagen) | 2 tới 7 năm | Khoảng 85% tới 90% |
| Thoái triển (catagen) | 2 tới 3 tuần | Khoảng 5% |
| Nghỉ (telogen) | Khoảng 3 tháng | Khoảng 10% tới 15% |
| Rụng (exogen) | Diễn ra liên tục | 50 tới 100 sợi mỗi ngày |
Yếu tố ảnh hưởng đến chu kỳ rụng tóc
Những yếu tố dưới đây có thể đẩy một loạt sợi tóc rời giai đoạn anagen sớm hơn bình thường, khiến lượng tóc rụng tăng vọt trong một khoảng thời gian ngắn:
- Di truyền từ gia đình, thường gặp ở nam giới nhiều hơn
- Thay đổi nội tiết tố: mang thai, sau sinh, tiền mãn kinh và mãn kinh
- Một số thuốc điều trị bệnh nội tiết và bệnh lý tuyến giáp
- Xạ trị ung thư có ảnh hưởng tới vùng da đầu, có thể làm mất nang tóc vĩnh viễn
- Một cú sốc lớn về thể chất hoặc cảm xúc, thường khiến tóc mỏng đi rõ sau vài tháng
- Buộc tóc chặt, uốn, nhuộm và tẩy tóc quá thường xuyên. Nếu để lại sẹo trên da đầu thì tổn thương là vĩnh viễn
Nếu tình trạng thưa tóc kéo dài và bạn thấy da đầu lộ rõ hơn theo từng tháng, hãy đọc thêm về bị hói đầu khi còn trẻ để phân biệt rụng tóc tạm thời với hói thật sự.
Mùa nào tóc rụng nhiều nhất?
Đây không chỉ là kinh nghiệm dân gian. Một nghiên cứu theo dõi phụ nữ khỏe mạnh trong nhiều năm ghi nhận tỉ lệ sợi tóc ở giai đoạn telogen đạt đỉnh vào mùa hè, kéo theo lượng tóc rụng tăng lên vào cuối hè và đầu thu.
Nói cách khác, nếu bạn thấy tóc rụng nhiều hơn hẳn vào khoảng tháng 8 tới tháng 10, phần lớn khả năng đó là nhịp sinh học bình thường chứ không phải dấu hiệu bệnh lý. Điều đáng quan tâm là xu hướng rụng này có đang kéo dài quanh năm không?
Rụng tóc sau sinh có thể làm thay đổi chu kỳ của tóc
Thai kỳ là giai đoạn hiếm hoi mà chu kỳ tóc bị kéo lệch có hệ thống. Nội tiết tố thai kỳ giữ nhiều sợi ở lại giai đoạn anagen lâu hơn bình thường, thay vì để chúng lần lượt chuyển sang telogen theo nhịp rải rác vốn có. Kết quả là tóc dày lên thấy rõ trong thai kỳ.
Sau khi sinh, phần tóc được giữ lại trong thời gian mang thai trước đó thường sẽ mất đi cùng một lúc. Số sợi lẽ ra đã rụng rải rác suốt chín tháng nay cùng bước sang giai đoạn nghỉ rồi rụng trong vài tuần, thường rơi vào tháng thứ ba tới tháng thứ sáu sau sinh. Lưu ý rằng thời gian rụng tóc sau sinh thường sẽ phụ thuộc vào cơ địa của từng người.
Điểm quan trọng là chu kỳ rụng tóc chỉ bị xáo trộn trong thời gian ngắn, các bà mẹ không cần quá lo lắng. Đây cũng là lý do giai đoạn này được gọi là “rụng tóc sau sinh”, chứ không phải là bệnh rối loạn rụng tóc thật sự. Chu kỳ rụng tóc thường sẽ trở lại bình thường sau khoảng 1-2 năm.
Kinh nguyệt không đều có làm tóc rụng nhiều hơn không?
Dao động nội tiết trong chu kỳ kinh nguyệt có thể khiến da đầu tiết nhiều bã nhờn hơn và sợi tóc mảnh đi đôi chút, nhất là ở những kỳ kinh dài. Mức độ rụng tóc khi bị hành kinh thường khá nhẹ và cơ thể có thể tự ổn định lại.
Tuy nhiên, nếu tóc rụng nhiều lặp đi lặp lại quanh mỗi kỳ kinh và đi kèm chu kỳ không đều kéo dài, đó có thể là biểu hiện của rối loạn nội tiết nền. Trường hợp này nên đi khám sớm thay vì tự điều chỉnh bằng thực phẩm chức năng.
Câu hỏi thường gặp (FAQs)
Làm sao biết tóc rụng là tự nhiên hay do bệnh lý?
Hãy nhìn vào chân sợi tóc rụng. Nếu sợi rụng nguyên vẹn và có một hạt nhỏ hơi cộm ở đuôi, đó là sợi đã đi hết chu kỳ và rụng đúng lúc, hoàn toàn bình thường.
Ngược lại, nếu tóc rụng thường xuyên mà không thấy chân tóc, sợi ngắn và hay chẻ ngọn, thì vấn đề nhiều khả năng là gãy chứ không phải rụng. Nguyên nhân thường nằm ở chăm sóc sai cách hoặc thiếu vi chất. Nếu tình trạng này kéo dài, hãy đi khám tổng quát để loại trừ các vấn đề nội tiết.
Tóc nhuộm rồi có mọc lại được không?
Có. Thuốc nhuộm tác động lên sợi tóc đã mọc chứ không phá hủy nang tóc, nên tóc mới vẫn mọc bình thường. Vấn đề là hóa chất tẩy nhuộm, đặc biệt khi nhuộm sát chân tóc, làm da đầu khô và rối loạn tuyến bã nhờn, khiến môi trường cho tóc mọc kém đi.
Cách xử lý là làm sạch và phục hồi da đầu sau mỗi đợt dùng hóa chất. Bạn có thể tham khảo quy trình trong bài tẩy tế bào chết da đầu và các cách hỗ trợ tóc mọc nhanh hơn trong bài cách để tóc nhanh dài .
Rụng tóc sau sinh có mọc lại không?
Có, và đây là hiện tượng gần như ai cũng gặp. Trong thai kỳ, nội tiết tố giữ nhiều sợi tóc ở lại giai đoạn anagen lâu hơn bình thường, nên tóc dày lên rõ rệt. Sau khi sinh, số sợi được “giữ lại” đó cùng chuyển sang giai đoạn nghỉ rồi rụng một lượt, thường rơi vào khoảng tháng thứ ba tới tháng thứ sáu.
Nói cho chính xác, đây không phải là mất tóc, mà là lượng tóc lẽ ra đã rụng rải rác suốt chín tháng nay dồn lại trong vài tuần. Tóc thường trở về mật độ cũ trong vòng khoảng một năm.
Tạm kết
Rụng tóc không đáng sợ như nhiều người vẫn nghĩ, nhất là khi bạn đã nắm được bốn giai đoạn của chu kỳ và biết rằng 50 tới 100 sợi mỗi ngày là con số bình thường.
Bản thân việc rụng tóc không phải là bệnh. Nhưng rụng tóc kéo dài vượt mức thông thường thì lại là một trong những tín hiệu sớm nhất mà cơ thể gửi ra khi có vấn đề về nội tiết hoặc dinh dưỡng.
Nguồn tham khảo
- Cleveland Clinic. Hair Follicle: Function, Structure and Associated Conditions. https://my.clevelandclinic.org/health/body/23435-hair-follicle
- American Academy of Dermatology Association. Do you have hair loss or hair shedding? https://www.aad.org/public/diseases/hair-loss/insider/shedding
- Kunz M, Seifert B, Trüeb RM. Seasonality of hair shedding in healthy women complaining of hair loss. Dermatology. 2009;219(2):105-110. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19407435/
- Courtois M, Loussouarn G, Hourseau S, Grollier JF. Periodicity in the growth and shedding of hair. British Journal of Dermatology. 1996;134(1):47-54. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8745886/
- Piérard GE, Piérard-Franchimont C, Marks R, Elsner P. EEMCO guidance for the assessment of hair shedding and alopecia. Skin Pharmacology and Physiology. 2004;17(2):98-110. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14976387/
- Mirallas O, Grimalt R. The Postpartum Telogen Effluvium Fallacy. Skin Appendage Disorders. 2016;1(4):198-201. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27386466/
- MedlinePlus, U.S. National Library of Medicine. Hair Loss. https://medlineplus.gov/hairloss.html
