Tóc bị cháy nắng | Dấu hiệu nhận biết và phương pháp điều trị hiệu quả

Ranh giới thời tiết giữa các mùa đang ngày càng mờ nhạt khi cái nắng mùa đông đôi khi cũng gắt chẳng kém mùa hè. Việc liên tục di chuyển và hoạt động dưới ánh nắng gay gắt khiến mái tóc và làn da rất dễ bị tổn thương, cháy nắng và để lại những hậu quả nặng nề. Vậy nguyên nhân do đâu, tóc bị cháy nắng có phục hồi lại được như ban đầu, và da đầu bị cháy nắng thì xử lý thế nào? Hãy cùng tìm hiểu ngay sau đây!

Điểm nhấn nhanh:

• Nắng làm hỏng tóc theo hai đường cùng lúc. UVB bào mòn protein nên tóc khô xốp và dễ gãy, còn UVA phá sắc tố nên tóc phai màu và ngả nâu đỏ. Đó là lý do sau một mùa hè, mái tóc vừa xơ hơn lại vừa nhạt màu hơn.
• Phần tóc đã cháy nắng thì không cứu lại được. Sợi tóc mọc ra khỏi da đầu là mô chết, nên các sản phẩm dán nhãn phục hồi chỉ phủ lên bề mặt cho mượt tạm thời. Cắt bỏ phần ngọn hỏng rồi nuôi phần mới mọc là cách duy nhất.
• Da đầu mới là chỗ đáng lo về sức khỏe. Thân tóc không sinh ung thư, còn da đầu thì có, mà đường ngôi và vùng chân tóc lại hay bị bỏ quên nhất khi chống nắng.
• Một chiếc mũ rộng vành ăn đứt mọi chai xịt. Mũ che được cùng lúc cả sợi tóc lẫn da đầu, còn sản phẩm có màng lọc UV chỉ nên coi là lớp bảo vệ thêm.

Tổng quan về tóc và da đầu bị cháy nắng

Chăm sóc tóc bị cháy nắng

Sợi tóc thực chất là mô chết nên không thể bị ung thư hay gặp các nguy cơ y tế nghiêm trọng. Thứ bạn mất đi khi tóc hư tổn chỉ là tính thẩm mỹ, phần tóc đã hỏng thì hoàn toàn không thể đảo ngược. Bạn sẽ cần thật sự quan tâm đến chăm sóc da đầu, đây chính là nền tảng để nuôi tóc hiệu quả.

Khi nói đến tác hại của nắng, chúng ta thường đánh đồng tóc và da đầu làm một, trong khi đây là hai đối tượng hoàn toàn khác biệt với cơ chế chăm sóc riêng biệt.

Trong một bài báo khoa học trên tạp chí Dermatologic Clinics, bác sĩ da liễu Zoe Draelos đã chỉ ra rằng: thân tóc vốn là mô chết, nên bản thân nó không thể phát triển thành tế bào ung thư. Khi các cấu trúc protein trong tóc bị thoái hóa vì tia UV, phần tóc hư tổn sẽ dần được cắt bỏ để nhường chỗ cho lớp tóc mới mọc lên. Xét riêng về mặt bệnh lý, sợi tóc hoàn toàn không cần “chống nắng” theo cách mà làn da cần.

Tổn thương từ ánh nắng là có thật, các chị em có mái tóc dài có thể cảm nhận rất rõ điều này. Nhưng hãy nhớ: nắng chỉ tàn phá vẻ đẹp bên ngoài của sợi tóc, còn mối nguy thực sự về sức khỏe lại nằm ở da đầu bên dưới.

2 loại tia nắng đặc biệt nguy hại cho tóc

Nghiên cứu của Santos Nogueira và Joekes trên Journal of Photochemistry and Photobiology B đã đo cụ thể mức độ này trên nhiều loại tóc, dưới cả đèn chiếu lẫn ánh nắng thật. Mọi loại tóc đều mất protein nhiều hơn hẳn sau khi phơi sáng, và riêng khoản phá protein thì UVB gây hại gấp khoảng 2 tới 5 lần so với UVA cộng ánh sáng nhìn thấy, tùy loại tóc. Thay đổi về màu thì rõ nhất ở tóc sáng màu, và chủ yếu do UVA.

Cũng trong nghiên cứu đó có một chi tiết hơi ngược với cảm giác thường thấy: sau khi phơi sáng, các nhà nghiên cứu không ghi nhận thay đổi đáng kể ở tính chất cơ học hay bề mặt của sợi tóc. Nắng một mình hiếm khi làm tóc gãy ngay. Nó bào mòn dần phần protein bên trong, rồi cộng dồn với sấy nhiệt, uốn nhuộm và ma sát hằng ngày, nên mái tóc gãy vào tháng 9 thường là kết quả của cả một mùa hè trước đó.

Vì sao tóc đen chịu nắng tốt hơn nhưng vẫn bị phai màu

Melanin không chỉ tạo màu tóc, nó còn hoạt động như một lớp chống nắng có sẵn. Bài tổng quan của nhóm Sebetić trên Collegium Antropologicum mô tả cơ chế này khá rõ: melanin hấp thụ và lọc bớt tia UV, đồng thời giữ lại một phần gốc tự do sinh ra trong quá trình chiếu xạ để chúng không đi vào mạng keratin. Tóc càng nhiều melanin thì phần protein bên trong càng được che chắn, nên tóc đen của người Việt chịu nắng tốt hơn tóc sáng màu.

Đổi lại, chính lượng melanin trong tóc sẽ bị phân hủy. Đó là lý do vì sao sau một mùa hè rực nắng, mái tóc đen nguyên bản thường bị ngả sang màu nâu đỏ ở phần ngọn. Đường ranh giới giữa phần chân tóc mới mọc và phần ngọn cháy nắng chính là “vết sẹo” mà ánh nắng để lại.

Quan trọng: Hãy bảo vệ tóc khi đi bơi

Trong bài tổng quan về stress oxy hóa và tóc trên International Journal of Cosmetic Science, bác sĩ Ralph Trüeb liệt kê các nguồn gây stress oxy hóa lên sợi tóc đã mọc ra ngoài, và tia UV nằm ở đầu danh sách, kèm một ghi chú đáng chú ý là tác động của nó mạnh hơn khi có mặt đồng. Trong sinh hoạt hằng ngày thì nước hồ bơi chính là nguyên nhân phổ biến gây hại cho tóc.

Tóc ướt phồng lên và lớp biểu bì mở ra, nên vừa hút hóa chất trong nước vào nhanh hơn, vừa hứng nắng đúng lúc sợi tóc đang yếu nhất. Vì vậy nếu phải chọn ra một thói quen hại tóc nhất, đó chính là phơi nắng khi tóc còn ướt nước hồ bơi hoặc nước biển.

Dấu hiệu nhận biết tóc đang bị cháy nắng

• Tóc khô ráp và mất bóng rõ rệt, nhất là từ giữa thân xuống ngọn.
• Phần ngọn sáng màu hơn hẳn phần chân tóc, hoặc mái tóc đen ngả sang nâu đỏ.
• Tóc rối nhiều hơn bình thường và khó chải hơn hẳn sau vài tuần đi nắng.
• Chẻ ngọn tăng nhanh sau một kỳ nghỉ biển.
• Tóc “xốp”: thấm nước rất nhanh khi gội và cũng khô rất nhanh sau đó.
• Tóc nhuộm phai màu nhanh hơn nhiều so với những lần nhuộm trước.

Nếu phần lớn danh sách trên đúng với tóc bạn thì tổn thương đã xảy ra rồi, và điều nhiều người muốn biết tiếp theo là liệu có cứu lại được không.

Tóc bị cháy có phục hồi được không?

Rất tiếc là không. Sợi tóc đã mọc ra khỏi da đầu là mô chết, không có mạch máu và không có cơ chế tự phục hồi, nên các sản phẩm gắn nhãn phục hồi thực chất chỉ phủ và làm đầy bề mặt tóc tạm thời.

Câu trả lời này không dễ nghe, nhưng biết sớm thì bạn đỡ tốn tiền cho những thứ vốn không làm được điều chúng hứa.

Mái tóc bạn chải mỗi sáng thực chất đã là phần không còn sống. Nó không có mạch máu nuôi, cũng không còn tế bào nào hoạt động bên trong, nên khác với làn da, một sợi tóc đã hư tổn sẽ nằm nguyên như thế cho tới ngày bạn cắt nó đi. Bài tổng quan của Draelos cũng đi tới cùng một kết luận: với phần tóc đã hỏng thì cách duy nhất là cắt bỏ và chờ phần mới mọc lên thay thế.

Vậy tại sao ủ tóc xong lại thấy mượt hẳn? Vì bạn vừa phủ lên sợi tóc một lớp mới chứ chưa sửa được lớp cũ. Bài tổng quan về mỹ phẩm tóc của bác sĩ Gavazzoni Dias trên International Journal of Trichology mô tả đúng cơ chế đó: các thành phần như silicone và protein thủy phân bám lên bề mặt, lấp vào những chỗ lớp biểu bì đã sứt, nhờ vậy sợi tóc trơn hơn, bắt sáng hơn và đỡ rối hơn. Gội vài lần là lớp phủ trôi đi và bạn lại làm lại từ đầu.

Nói vậy không có nghĩa là ủ tóc vô ích. Sợi tóc trơn thì ít ma sát, mà ma sát mới là thứ biến một sợi tóc đã yếu vì nắng thành một sợi tóc gãy. Chỉ nên hiểu đúng rằng đây là cách giữ cho tóc đẹp tạm thời và không hỏng thêm.

Riêng về màu tóc, melanin đã bị oxy hóa thì không tái tạo lại trên sợi tóc đã mọc, nên phần màu phai vì nắng sẽ ở nguyên như vậy.

Thứ thật sự mới mẻ và khỏe mạnh là phần tóc mọc ra từ nang tóc, với tốc độ khoảng 1 đến 1,3cm mỗi tháng. Nếu bạn đang sốt ruột với tốc độ đó, bài cách để tóc nhanh dài nói kỹ hơn về việc gì đẩy nhanh được và việc gì thì không.

Cách phục hồi tóc cháy tại nhà

Ở nhà bạn làm được bốn việc: giữ ẩm, giảm ma sát, cắt bỏ phần không cứu được và chặn nguồn gây hại tiếp theo. Bốn việc này cần được làm càng sớm càng tốt.

Lưu ý khi chăm sóc tóc cháy nắng tại nhà

• Đừng dồn protein liên tục. Sản phẩm giàu protein dùng quá dày đặc có thể khiến tóc cứng và giòn hơn. Xen kẽ một tuần thiên về protein, một tuần thiên về dưỡng ẩm là nhịp an toàn.
• Đừng cố khắc phục bằng cách gội nhiều hơn. Tóc cháy nắng đã mất lớp lipid bảo vệ ở bề mặt, gội dày thêm chỉ lấy đi nốt phần còn lại.
• Đừng tẩy tế bào chết da đầu trong giai đoạn này. Da đầu đang cháy nắng thì mọi bước làm sạch sâu đều nên hoãn lại cho tới khi da lành hẳn; cách làm và tần suất hợp lý có trong bài tẩy tế bào chết da đầu .
• Nha đam tươi phải sơ chế kỹ trước khi dùng. Lớp nhựa vàng ngay dưới vỏ xanh chứa aloin, là thứ gây ngứa, châm chích và kích ứng da đầu chứ không phải phần gel trong. Hãy gọt bỏ hết vỏ xanh, rửa phần gel dưới vòi nước cho trôi hết nhựa vàng, rồi ngâm tiếp vài phút trong nước muối loãng hoặc nước pha chút nước cốt chanh trước khi xay. Gel sau khi xay chỉ nên để tủ lạnh dùng trong 2 tới 3 ngày.
• Mặt nạ chứa đạm hoặc chất béo thì phải xả thật kỹ. Sữa tươi, sữa chua, trứng, bơ và các loại dầu dưỡng đều để lại cặn dinh dưỡng nếu xả vội. Cặn đó đọng quanh chân tóc là môi trường lý tưởng cho nấm men gây gàu và viêm da tiết bã. Xả bằng nước mát chứ không phải nước nóng, vì nước nóng làm trứng và sữa đông lại bám chặt vào tóc, và xả tới khi sờ vào không còn thấy nhớt.
• Công thức mặt nạ phù hợp với từng tình trạng tóc có trong bài mặt nạ tóc , và quy trình gội đầu hiệu quả ở bài gội đầu đúng cách .

Chăm sóc da đầu bị cháy nắng

Khác với sợi tóc, da đầu là mô sống nên nó lành lại được, nhưng cũng vì thế mà có nguy cơ thật sự về sức khỏe. Đây là phần đáng để bạn đọc kỹ nhất trong cả bài.

Da bị cháy nắng là gì?

Cháy nắng (hay còn được gọi là bỏng nắng) là tình trạng da phản ứng viêm với tổn thương bức xạ cực tím (tia UV) do tiếp xúc với ánh nắng mặt trời trong thời gian dài mà không được bảo vệ. Dấu hiệu da bị cháy nắng bao gồm những biểu hiện như đỏ, đau và nóng rát, thậm chí phồng rộp.

Nếu bị cháy nắng nghiêm trọng, bạn còn có thể bị đau đầu, buồn nôn và mệt mỏi. Nếu bạn gặp bất kỳ triệu chứng nào trong số này, hãy tìm kiếm sự trợ giúp y tế ngay lập tức nhé!

Vì sao da đầu dễ bị bỏ quên khi chống nắng

Da đầu có lẽ là vùng da bị “ghẻ lạnh” nhất trong mọi quy trình chống nắng. Dù mái tóc đóng vai trò như một chiếc lá chắn tự nhiên, nhưng những vùng da “lộ diện” như đường ngôi, chân tóc hay vùng tóc thưa thớt gần như hoàn toàn trần trụi trước tia UV. Với những người đang bị rụng tóc, mối lo này còn lớn hơn gấp nhiều lần.

Và đây mới là nguy cơ y tế thực sự: bạn hoàn toàn có thể bị ung thư da đầu. Để da đầu cháy nắng liên tục chính là yếu tố nguy cơ hàng đầu đã được y khoa chứng minh.

Dấu hiệu nhận biết da đầu của bạn đang bị cháy nắng

Giống như những vùng khác trên cơ thể, da đầu bị cháy nắng thường có các đặc điểm sau:

• Có cảm giác nóng rát hoặc ngứa.
• Da bị đỏ tấy, phồng rộp.
• Da khô, bong tróc.

Khi nào cần đi khám

Chăm sóc tại nhà chỉ hợp với cháy nắng mức nhẹ. Hãy đi khám nếu bạn gặp bất kỳ dấu hiệu nào dưới đây:

Cách bảo vệ tóc và da đầu khỏi nắng

Rẻ nhất và hiệu quả nhất vẫn là che vật lý bằng mũ hoặc ô. Sản phẩm chống nắng cho tóc nên coi là lớp bảo vệ thêm, vì hiện chưa có chỉ số kiểu SPF nào chuẩn hóa cho tóc để bạn so sánh.

Vì tóc không tự lành nên phòng vẫn nhẹ nhàng hơn chữa rất nhiều. Những việc dưới đây xếp theo thứ tự hiệu quả giảm dần:

• Mũ rộng vành hoặc ô. Đây là biện pháp duy nhất che được cùng lúc cả sợi tóc, đường ngôi và vùng da đầu. Không có sản phẩm bôi nào thay thế được nó.
• Tránh khung giờ nắng gắt nhất, khoảng 10 giờ sáng tới 4 giờ chiều. Nếu buộc phải ra ngoài, hãy đi phía có bóng râm.
• Búi hoặc tết tóc gọn khi ra nắng lâu. Diện tích tóc hứng nắng giảm đi, và phần tóc bên trong búi gần như được che hoàn toàn.
• Dùng xịt chống nắng chuyên biệt cho tóc. Đây là nhóm sản phẩm dạng xịt hoặc sữa không cần xả lại, có chứa màng lọc UV, xịt lên tóc khô trước khi ra ngoài khoảng 15 phút và xịt lại sau mỗi 2 giờ hoặc sau mỗi lần xuống nước. Nhóm Sebetić khuyến nghị đúng hướng này để giữ nguyên vẹn lớp biểu bì. Khi chọn, hãy tìm trên nhãn các cụm như UV filter, UV protection hoặc tên hoạt chất lọc tia (ví dụ ethylhexyl methoxycinnamate, benzophenone-4). Chỉ nên đặt kỳ vọng vừa phải, vì theo Draelos thì khoa học về chống nắng cho tóc vẫn còn khá sơ khai, và hiện chưa có hệ chỉ số kiểu SPF chuẩn hóa cho tóc để bạn so sánh giữa các sản phẩm.
• Xịt dưỡng tạo màng bảo vệ nhiệt cũng có tác dụng phụ trợ. Loại vẫn quen dùng trước khi sấy hoặc ép tóc phủ lên sợi tóc một lớp silicone hoặc polymer mỏng, làm giảm ma sát và hạn chế mất nước khi tóc phơi nắng lâu. Nó không lọc được tia UV nên không thay thế được nhóm ở trên, nhưng dùng kèm trước khi đi biển thì tóc đỡ khô rối hơn thấy rõ.
• Chống nắng cho đường ngôi và da đầu. Đây là phần hay bị quên nhất. Với vùng đường ngôi, dùng dạng xịt hoặc gel dễ tán hơn kem đặc. Với người tóc thưa, hói hoặc đường ngôi rộng, đây là việc bắt buộc chứ không phải tùy chọn.
• Trước khi bơi, làm ướt tóc bằng nước sạch và thoa một lớp dầu xả không cần xả lại. Sợi tóc đã no nước sẽ hút ít nước hồ bơi hơn.

Chăm sóc hiệu quả tại nhà

Nếu da đầu đã lỡ bị cháy nắng, những việc dưới đây giúp nó dịu lại và lành nhanh hơn.

Câu hỏi thường gặp (FAQs)

Tóc đen có bị cháy nắng không?

Có, chỉ là chậm hơn. Melanin trong tóc đen hấp thụ và lọc bớt tia UV, đồng thời giữ lại một phần gốc tự do trước khi chúng đi vào mạng keratin, nên protein bên trong sợi tóc đen được che chắn tốt hơn tóc sáng màu. Nhưng chính melanin là thứ bị hy sinh trong quá trình đó. Kết quả điển hình ở tóc Việt Nam không phải là tóc gãy ngay, mà là phần ngọn ngả nâu đỏ dần sau mỗi mùa hè, trong khi chân tóc mới mọc vẫn đen. Đó là bằng chứng cho thấy tóc bạn đã ăn nắng, dù nhìn qua vẫn ổn.

Phơi nắng nhiều có gây rụng tóc không?

Tia UV tác động lên phần sợi tóc đã mọc ra ngoài, chứ không xuyên tới nang tóc nằm sâu dưới da đầu, nên nắng không phải nguyên nhân gây rụng tóc kiểu hói. Cái nó gây ra là gãy: tóc khô xốp vì mất protein sẽ đứt giữa thân, và cảm giác “rụng nhiều” thường là tóc gãy chứ không phải tóc rụng khỏi nang. Trường hợp khác hẳn là khi da đầu bị bỏng nắng nặng tới mức phồng rộp và viêm kéo dài; đó là tổn thương da thật sự và cần bác sĩ xem, chứ không phải chuyện tự xử lý bằng dầu gội. Nếu bạn đang rụng tóc nhiều và chưa rõ nguyên nhân, hãy đi khám thay vì quy cho nắng.

Xịt dưỡng tóc chống nắng có thay được mũ không?

Không. Sản phẩm có màng lọc UV cho tóc là lớp bảo vệ bổ sung hợp lý, nhưng hiện chưa có hệ chỉ số kiểu SPF được chuẩn hóa cho tóc, nên bạn không có cách nào biết một chai xịt che được bao nhiêu phần trăm tia UV, cũng không biết nó còn tác dụng bao lâu sau khi ra mồ hôi. Quan trọng hơn: chai xịt không bảo vệ được da đầu và đường ngôi, mà đó mới là chỗ có nguy cơ y tế. Hãy xem nó là thứ dùng thêm khi đã đội mũ, không phải thứ dùng thay.

Góc nhìn cá nhân